Bernard van Clairvaux schreef een boekje over wat hij twaalf treden noemde. Twaalf manieren waarop iemand kan groeien in nederigheid, en twaalf waarop iemand kan dalen in hoogmoed. Hij stelt vast dat de eerste trede van wijsheid niet kennis is, maar zelfkennis voor God. Wie zichzelf werkelijk ziet, kan beginnen aan een echt geestelijk leven. Wie zichzelf overschat, kan jaren ronddolen zonder ergens te komen.
Nederigheid is geen lage zelfwaardering
Bernard waakt voor verkeerde voorstellingen. Nederigheid is niet jezelf slecht praten of jezelf onbelangrijk vinden. Het is jezelf zien zoals je werkelijk bent. Jezelf in correct perspectief tegenover God. Hij is groot en heilig en eeuwig. Ik ben klein en beperkt en tijdelijk. Dat is geen psychologisch nadeel, dat is feitelijk. En hoe meer ik hiervan doordrongen ben, hoe vrijer ik word. Want ik hoef niet meer te doen alsof ik meer ben dan ik ben. Ik hoef niet te bewijzen dat ik gelijk heb. Ik hoef niet altijd de slimste te zijn in de kamer. Mijn waardigheid hangt niet aan wat ik laat zien, ze hangt aan wie hij is en wat hij over mij zegt.
De eerste stap is het meest moeilijke
Bernard zegt dat de eerste stap op deze ladder de moeilijkste is. Want elke stap erna helpt je verder, maar de eerste vraagt om een omkering. Je moet bereid zijn om jezelf eerlijk te zien, zonder de bekende afweer mechanismen. Niet "ja maar dit kwam doordat...", niet "ja maar als de omstandigheden anders waren geweest...", niet "ja maar in vergelijking met anderen ben ik nog niet zo slecht". Gewoon zien. Dit ben ik. Dit zit in mij. Dit deed ik. Dit gedraag ik mij. Wie deze eerlijkheid doorzet, ontdekt iets vreemds. De last wordt lichter, niet zwaarder. Want het geheim niet meer hoeven verbergen, lucht op.
Ter overdenking
- Welk "ja maar" gebruik ik om mezelf niet helemaal te hoeven zien?
- Wat zou er gebeuren als ik vandaag een ding eerlijk durf te benoemen?