Wat hij niet had verwacht

Iemand die voor het eerst gaat geloven, denkt vaak dat het leven nu rustiger wordt. Geen grote conflicten meer, geen aanvechtingen, gewoon vrede. Bunyan laat in De pelgrimsreis zien dat dit niet helemaal klopt. Christen is een eind onderweg, hij heeft mooie dingen gezien, en dan moet hij ineens vechten. In een dal komt hem een vreemd schepsel tegemoet, Apollyon, die hem de pas afsnijdt en hem probeert terug te krijgen naar zijn oude meester.

Een strijd waar hij niet uit kan

Apollyon biedt eerst betere voorwaarden aan. Kom terug, je krijgt het beter dan eerst, je hoeft niet door te lopen. Maar Christen weigert. Dan komt het tot een echt gevecht. Bunyan beschrijft het uitvoerig. Het is geen symbolische schaduwgevecht, het is een halve dag van zwaarden, slagen en bloed. Op een gegeven moment valt Christen op de grond en lijkt Apollyon te winnen. Maar precies dan grijpt Christen zijn zwaard, dat het Woord van God is, en met de tekst "in dit alles zijn wij meer dan overwinnaars" slaat hij de aanvaller terug. Bunyan beschrijft deze scène met details die geen toeval zijn. De oude meester probeert eerst te vleien, dan te dreigen, dan te bedriegen, en pas dan tot openlijke aanval over te gaan. Veel gelovigen herkennen deze opbouw in hun eigen worsteling. Het kwaad gebruikt niet altijd direct geweld, het probeert vaak eerst andere routes.

Niet uit eigen kracht

Bunyan wil dat zijn lezers iets onthouden. De overwinning komt niet uit eigen sterkte, maar uit dat ene wapen: het Woord. En dat wapen werkt alleen als je het kunt vasthouden in het moment van de aanval. Wie de Schrift kent in rustige tijden, kan haar oppakken in moeilijke. Wie haar nooit las, vindt geen woord wanneer hij het nodig heeft. Daarom moedigt Bunyan aan: leer Bijbelteksten uit je hoofd, niet als schoolwerk, maar als wapen voor de dag waarop een Apollyon je tegemoetkomt. Bunyan zelf droeg in zijn jaren in de gevangenis een grote voorraad Bijbelteksten in zijn hoofd. Hij wist dat hij ze nodig had wanneer de aanvechting kwam, en hij wist ook dat in een cel zelfs het opslaan van zijn Bijbel niet altijd mogelijk was.

Ter overdenking

• Welke "stem" probeert mij terug te krijgen naar wie ik vroeger was?
• Welke Schriftwoorden ken ik goed genoeg om er onder druk uit te kunnen putten?